René 1961-1987

Lieve René,

Ik ga er maar vanuit dat je onsterfelijke ziel nog ergens rondzweeft. Met deze brief blaas ik nieuwe adem in je tanende energie. Volgend jaar is het 40 jaar geleden dat je bent overleden. Intussen is mijn leven verdergegaan. Nu ik niet meer werk heb ik tijd om te mijmeren over onze laatste jaren met elkaar. Hoe is het ook alweer gegaan? Via dagboekfragmenten en vele brieven reconstrueer ik ons verleden.

Het is 1984. We zijn de apetrotse bezitters van een premie A-woning in Breda. Je bent 23 jaar, geslaagd voor je beroepsopleiding en vakdiploma’s. Je begint aan je eerste echte baan. Ons leven krijgt gestalte en ligt uitnodigend voor ons.

Die zomer begin je geel te zien. Je voelt je sneller moe. Huisarts F laat je opnemen in het plaatselijke ziekenhuis. Daar kan men geen verklaring vinden voor je klachten, dus ga je naar het Dijkzigt in Rotterdam. Je blijkt een zeldzame, chronische leveraandoening te hebben. Om die reden slik je medicijnen die verbetering moeten brengen. Er verlopen anderhalf jaar waarin je in behandeling blijft, onderzoeken ondergaat, zoveel mogelijk gewoon werkt en waarin ik mijn studie afrond. De situatie is enigszins stabiel, maar onzeker. Je maakt je geen zorgen en weigert ver vooruit te denken. Tegen familie doen we luchtig om gepieker te voorkomen. Ik laat me meeslepen door je optimisme.

In mei 1986 begin je je slechter te voelen. Je ontkomt niet aan een opname in het Dijkzigt. De artsen ontdekken een tumor, midden in je lever. Op het eerste gehoor zegt me dat niets. Ik was nog jong en vroeger werd er minder over kanker gepraat. Onze moeders schrikken meer dan wij. Wij hebben geen idee van welk scenario dan ook. Er is bovendien meteen een oplossing paraat in de vorm van een levertransplantatie. Die operatie staat in de jaren tachtig nog in de kinderschoenen en wordt alleen uitgevoerd in Groningen. Óp naar het Academisch ziekenhuis in het hoge noorden. Jij raakt daar thuis. Ik trein heen en weer op afgesproken dagen en werk tussendoor.

In die periode zie ik je veranderen. Je bent nog rustiger geworden, bedachtzamer. Doordat je gauw moe bent, kan het gebeuren dat je een hele tijd zomaar stilletjes voor je uit ligt te kijken. Zulke momenten ontroeren mij.

Tot mijn verbazing lees ik in mijn dagboek dat we op 23 juli 1986 de Martinitoren hebben beklommen. Kennelijk kon dat nog.

Op 27 augustus heeft chirurg S en zijn team je zieke lever verwijderd en een donorlever teruggeplaatst. Ik bivakkeer 14 uur in een naburig familiekamertje. Tussendoor krijg ik het bericht dat er geen uitzaaiingen in de klieren zijn en men dus verder kan met de levertransplantatie. Je komt doodziek terug op de intensive care. Al die slangen, bliepjes en metertjes imponeren me. Gelukkig mag je snel naar een gewone afdeling. De weken erna zijn spannend, want het is niet zeker of je lichaam een donororgaan accepteert.

Onze vrienden R en J laten het afweten in mijn (strenge) ogen. De familie leeft enorm mee. Ik verzoen me met m’n moeder. Zij is lief en begrijpt de ernst en zwaarte van wat ik doormaak. Ze houdt van jou en heeft zelf ook verdriet. Ook bij zus M kan ik mijn verhaal kwijt. Jouw moeder en vader zijn moeilijker in de omgang. Iets als een groepsapp bestaat nog niet. Ik zit hele avonden aan de telefoon om iedereen steeds hetzelfde verhaal te vertellen. Alle familie wil vaak op bezoek komen, alsof je een openbaar gebouw bent. Onze autonomie samen is weg. Ik ben de controle kwijt. Iedereen bemoeit zich met ons, terwijl ik juist alleen met jou wil zijn. Ik speel voor toelatingscommissie. Wie jou wil zien moet eerst langs mij. Dat wordt me niet in dank afgenomen.

Het is een turbulente tijd waarin ik me vaak verdrietig en machteloos voel. Je moet pijnlijke onderzoeken ondergaan en dat over een lange tijd gezien. Je ligt sinds de transplantatie bijna permanent in het ziekenhuis. Wat krijgen we nog te incasseren voor alles voorbij is? Ik hoop dat jij de moed niet opgeeft, want dan is het voor mij ook afgelopen. Ik hou me vast aan jouw vertrouwen, kan dat echt niet missen. Alles lijkt een groot, zwart gat, een doffe ellende. We krijgen klap op klap. Maanden van tegenslag met af en toe een sprankje hoop, zoals Kerst 1986 als je een paar dagen thuis bent, dankzij huisarts F en maatschappelijk werkende L die zich daar hard voor hebben gemaakt.

Begin 1987 ben je twee keer geopereerd aan abcessen die zijn ontstaan doordat je lichaam je nieuwe lever afstoot.

Op 15 april 1987 volgt een tweede levertransplantatie. Misschien slaat deze lever wel aan, wordt gehoopt. Hierna gaat het drie maanden goed. We leven op en krijgen van lieverlee zicht op beterschap. Begin juli mag je naar het ziekenhuis in Breda voor revalidatie en niet veel later zelfs naar huis! Je voelt je zwak en broos, je kunt amper lopen, maar dit wijten we aan het intensieve medicijngebruik.

In augustus 1987 krijg je koorts en gaat je conditie opnieuw achteruit. Een nieuwe opname in Groningen volgt. Er blijken uitzaaiingen van kanker in je botten te zitten. Deze diagnose had niemand meer verwacht. Door de eerste transplantatie was de tumor immers weggenomen! Er moeten toch enkele cellen zijn achtergebleven, die zich bij de botten hebben genesteld, om zich na een jaar ineens weer te manifesteren. Ook voor je artsen is dit een zware klap. Ze kunnen niets meer doen.

Internist K is aangeslagen door het slechte nieuws. Je krijgt in september 1987 een brief van hem:

Beste René,

Afgelopen maandag ben ik teruggekomen van vakantie. Toen ik dus onmiddellijk informeerde naar hoe het met je ging, bleek tot mijn grote teleurstelling, dat er sprake was van opnieuw tumor in de transplantatielever. Het zal je duidelijk zijn, dat juist in zo’n geval waarin je als dokter zo veel moeite hebt gedaan om alles, ondanks afstotingsverschijnselen enzovoort, in het goede spoor te brengen voor jou, het een en ander soms een gevoel van wanhoop teweegbrengt.

Ruim een jaar ziekenhuis en dan dit!

Uiteraard is de teleurstelling voor jou en Maaike dubbel zo groot. Wat me nu van het hart moet en daarom schrijf ik je deze brief, is dat ik veel bewondering voor jullie beiden heb gehad. Altijd goedgehumeurd, ondanks alle tegenslag, en steeds volhouden. De beloning is er helaas niet naar geweest en dat spijt me in jullie geval dubbel. Nooit ben ik met tegenzin naar je toegegaan, ook al was het soms moeilijk weer iets positiefs te brengen of verder perspectief te bieden. Ik wens jullie beiden, tezamen met jullie familie, veel sterkte in de komende tijd.

Groeten. J.K.

Op 11 september 1987 kom je opnieuw naar huis. Dit keer niet blij en hoopvol, maar om af te wachten en te sterven.

Op 17 oktober ben je overleden.

Lieve René, ik heb je ziektegeschiedenis weer helder voor ogen. Ik zie jouw lijden en mijn eigen treurige zwoegen. We hebben tot het laatst gevochten en het mentaal niet opgegeven, ook de laatste periode thuis niet. We genieten van elke dag en van kleine dingen.

Onze laatste zes weken zijn we veel samen (eindelijk). Je leert me nog koken, want dat deed jij altijd. Er komt bezoek. Dat is voor jou een welkome afleiding, maar niet per se nodig. Het is goed tussen ons.

Ik herinner me een speciaal voorval. Ik zit aan tafel te eten. Jij ligt in je bed in de kamer. Onverwacht kijk ik je kant op. Je huilt en laat daarbij je blik op mij rusten. Ik vlieg op je af om je tranen te drogen. Je stamelt dat alles goed is en dat je je zo gelukkig voelt. Je accepteert je dood en je bent blij met wat is geweest. Ik krijg de opdracht van je mee vooral niet te veel te treuren en van het leven te gaan genieten.

Ook het moment dat je je laatste adem uitblaast en je definitief je ogen sluit, is van geluk omgeven. De visite van die middag is vertrokken. Het gaat niet goed. Je bent verward en hallucineert een beetje. Familie zou die nacht voor het eerst komen waken om mij bij te staan. Ik zet muziek op. Simply Red vult de kamer. Je fluistert me toe dat je niet meer wil. Ik heb je laten gaan door te zeggen dat je mocht gaan slapen.

Wat je deed, voorgoed.

Deze brief is een hommage aan jou. Dat ik van je hield is zonneklaar. Ook anderen waren onder de indruk van je persoonlijkheid. Niets dan lof voor jou. Uit de condoleancebrieven haal ik de volgende woorden.

J, je studievriend, schrijft: “In deze twee jaar heb ik hem leren kennen als een behulpzame, goedlachse jongen, die absoluut vrij was van kapsones”.

Een schoonzus herinnert zich: ”Soms zag ik er tegenop om je in Groningen op te zoeken, maar je was altijd rustig, realistisch. Jullie allebei. Niet dat overdreven heilige van: je hoort ze nooit klagen, nee, reëel, menselijk”.

Mijn collega R schrijft: “Ik denk dat René heel veel steun van jou heeft gehad. Andersom ook, ik denk dat zijn optimisme ook jou geholpen heeft. Samen hebben jullie de afgelopen anderhalf jaar doorgemaakt, hoe moeilijk het ook vaak geweest is. Tot ’t einde toe zijn jullie er voor elkaar geweest”.

Een andere vriend merkt op: “We hebben jou en René leren kennen als moedige en dappere mensen”.

Je werkgever T schrijft: “Veel heeft u samen moeten doormaken over zo’n lange periode. Dat het nu allemaal tevergeefs is, het verstand wil dit moeilijk accepteren. Wij hebben zijn doorzettingsvermogen en karaktervastheid steeds bewonderd en verliezen in hem een gewaardeerde medewerker.

Zelfs van chirurg S kregen we een steunbetuiging: “(…) wij voor René een speciaal ‘gevoel’ hadden. Jullie hebben respect afgedwongen met de manier waarop jullie hebben gevochten”.

Lieve René, ik heb je al heel lang geleden losgelaten. Het is gelukt om van mijn leven te genieten. Soms ging dit met vallen, opstaan, schade en schande gepaard, ik heb opnieuw zware periodes gekend, maar ik ben gelukkig. Het doet me goed om jou op deze plek de eer te bewijzen die je verdient. In al je eenvoud was je voor mij een oprecht, eerlijk en intens goed persoon op wie ik bouwen kon.

Zweef verder, daar waar je bent.

Liefs, Maaike

1 gedachte over “René 1961-1987”

  1. Mooie persoonlijke herinneringen aan René. Een leuke, maar ook verschrikkelijk moeilijke tijd vol emoties. Natuurlijk weer mooi beschreven met de juiste woordkeuzes. Ik herken veel in je omschrijvingen, maar René kon beter berusten in zijn lot dan mijn overleden vrouw. Dat berusten geeft ook de achterblijvende rust.

Reacties zijn gesloten.

Scroll naar boven